Thầy Nguyễn Xuân Hợp dạy AI như dạy nấu ăn
Phút thứ hai mươi bảy của buổi học, thầy Nguyễn Xuân Hợp không mở phần mềm nào cả. Thầy vẽ ra một căn bếp.
Đầu bếp là trợ lý AI, trong đầu có sẵn công thức. Thịt, cá, rau là bộ não thứ hai của mình: bài viết cũ, kinh nghiệm, dữ liệu, mục tiêu. Nồi, chảo, bếp là các phần mềm. Món ăn ngon hay dở chủ yếu do nguyên liệu. Muốn trợ lý làm ra thứ đúng chất mình thì phải nạp cho nó nguyên liệu của chính mình.
Tôi là một trong những người học buổi hôm đó, một giáo viên tiếng Trung. Cả buổi, thầy không dùng một thuật ngữ nào mà phải dừng lại giải thích.
Gốc của cách dạy ấy
Nhà thầy sáu người thì năm người là giáo viên. Từ năm lớp ba, thầy đã đi trợ giảng cho bố ở lớp dạy thêm tại nhà, kèm cả các anh chị lớp bốn, lớp năm. Lớn lên thầy học Bách Khoa Hà Nội, rồi học thêm Dược khi làm nghề sức khỏe. Thầy hay nói con đường của mình là chỗ ba thứ gặp nhau: dạy học trong máu, nền tảng công nghệ, chuyên môn sức khỏe. Thầy đã đào tạo hơn 20.000 chuyên viên, chuyên gia sức khỏe trên cả nước.
Biết gốc rồi, tôi hiểu vì sao thầy dạy AI mà nghe như một giờ học thật, chứ không như buổi giới thiệu sản phẩm.
Cách thầy làm: ba việc tôi để ý
Một: lấy thứ ai cũng biết để giải thích thứ chưa ai biết. Căn bếp ai cũng từng đứng. Nhờ hình ảnh ấy, câu hỏi trong lớp đổi hẳn. Không ai hỏi "AI này có làm được video không" nữa, mà hỏi "việc này cần cái nồi gì". Thầy còn dặn một câu rất đời: gõ cho trợ lý một câu "ngu ngu" cũng được, nó tự lấy bối cảnh trong bộ não mà hiểu ý mình. Câu đó gỡ cho cả lớp nỗi sợ phải học viết lệnh.
Hai: múa cho xem, không cầm tay chỉ việc. Buổi học dài gần ba tiếng, thầy cho cả lớp xem trợ lý của thầy tự mở ChatGPT để hỏi vặn công thức sản phẩm, tự làm báo cáo trên phần mềm web, tự cắt một video dài thành nhiều đoạn ngắn. Thầy không bắt ai làm theo từng bước. Thầy để mỗi người tự thấy tầm nhìn, rồi về nhà nói với trợ lý của mình: thầy làm được thế này, làm cho tôi giống vậy.
Ba: nói thật cả chỗ chưa chắc. Khi dạy dựng trợ lý trực Zalo, thầy nói rõ Zalo có thể khóa tài khoản, thầy không đảm bảo, ai dám thì làm. Thầy cũng nói thẳng phần thầy không cho được là chuyên môn của từng người: trung tâm ngoại ngữ thì phải tự dạy cho trợ lý quy trình của trung tâm mình, ai phụ trách gì, các bước đăng ký ra sao, mỗi ngày nạp một chút. Khi nói về trang bán hàng, thầy dặn giá tăng thì tăng thật, đúng ngày đã báo, không làm kiểu "giá gốc mười triệu, hôm nay còn một triệu".
Nhìn bằng mắt một người đứng lớp
Tôi dạy chữ Hán cho trẻ con. Có một mẹo tôi dùng hằng ngày: chữ 休 là một người tựa vào gốc cây, tức là nghỉ. Học trò nhìn ra bức tranh rồi thì không cần chép trăm lần cũng nhớ.
Ngồi nghe thầy Hợp nói về căn bếp, tôi nhận ra thầy đang làm đúng việc ấy, chỉ là với người lớn và với một thứ khó hơn chữ Hán nhiều. Người dạy giỏi không làm cho học trò thấy mình dốt. Người dạy giỏi tìm một bức tranh đủ gần để học trò tự bước vào.
Còn một điều nữa người đứng lớp mới để ý: thầy dặn cả cách ghi chép. Trang trái ghi điều thầy nói, trang phải ghi việc mình sẽ giao cho trợ lý, hôm sau đọc trang phải mà làm. Một người dạy chỉ lo nội dung bài thì sẽ không nghĩ tới chuyện ấy. Thầy lo tới cả lúc học trò về nhà.
Sau buổi học ấy
Tôi về làm theo trang phải của mình. Trợ lý Zalo của trung tâm tôi tên là Bé Bảo, giờ trả lời phụ huynh hỏi khóa học, lịch khai giảng. Đúng như thầy nói, Bé Bảo trả lời hay hay dở là do "nguyên liệu" tôi nạp vào: thông tin khóa học, quy trình tư vấn, cách xưng hô với từng người.
Tôi giao cho trợ lý chép lời bản ghi buổi dạy Zoom rồi làm lại slide cho khớp lời giảng. Tôi để nó soạn báo cáo học tập cho từng lớp. Và trang web bạn đang đọc cũng do trợ lý dựng, từ bộ não của tôi.
Sau khi đọc nhận xét thầy gửi cho bài viết giới thiệu bản thân của tôi, tôi nhắn lại thầy một câu, giờ đọc lại vẫn thấy đúng: "Quá chạm vào những nỗi đau đáu của em thầy ạ."
Một việc nói lên con người
Ngoài lớp học, từ tháng 3/2026 thầy phát động chương trình Kéo và Đẩy, tài trợ toàn bộ giải pháp phát triển thể chất cho trẻ thấp còi có hoàn cảnh khó khăn, đồng hành nhiều năm, quỹ lấy từ lợi nhuận sau thuế. Thầy tự đi thẩm định tận nơi. Câu thầy dùng cho việc này, tôi chép lại để nhớ:
Trí tuệ đi trước, từ bi đi sau.
Tôi chúc thầy giữ mãi cái nghề truyền nghề ấy, và chúc những bạn nhỏ trong chương trình Kéo và Đẩy lớn lên khỏe mạnh, như cách thầy vẫn mong cho mọi đứa trẻ.
